Wat?

 

Omschrijving geletterdheid

Om vlot in de onze samenleving te kunnen functioneren moeten mensen over voldoende basisvaardigheden beschikken. Geletterd zijn is nodig om mee te kunnen, maar ook om mee te kunnen blijven. Verschillende omschrijvingen van geletterdheid zijn in omloop.
Zowel de overheid als de praktijk omschrijven geletterdheid nu als volgt:


"Geletterdheid omvat de competenties om informatie te verwerven, te verwerken en gericht te gebruiken. Dit betekent met taal, cijfers en grafische gegevens kunnen omgaan en gebruik kunnen maken van ICT. Geletterd zijn is belangrijk om zelfstandig te functioneren en participeren in de samenleving en nodig om zich persoonlijk te kunnen ontwikkelen en bij te kunnen leren."


(Stuurgroep van het Strategisch Plan Geletterdheid Verhogen, 27 februari 2013)


Onderzoek

Geletterdheid in Vlaanderen 

Nog een groot deel van de Vlaamse bevolking ondervindt problemen en noden op het vlak van geletterdheid. Dit heeft gevolgen voor het persoonlijke leven, maar evenzeer in de context van werk of van opleiding en vorming. Lange tijd hanteerden we de gegevens van het IALS-onderzoek (International Adult Literacy Survey). Die werden in 1997 gepubliceerd door Dirk Van Damme, Luc Van de Poele en Els Verhasselt. Toen nam Vlaanderen deel aan een groot internationaal onderzoek over geletterdheid lees er meer over in de publicatie "Hoe geletterd/gecijferd is Vlaanderen? Functionele taal- en rekenvaardigheden van Vlamingen in internationaal perspectief (Uitgeverij Garant).

Eind 2013 werd het PIAAC-onderzoek (Programme for the International Assessment of Adult Competencies) gepubliceerd. PIAAC onderzoekt de taalkundige en numerieke vaardigheden van volwassenen. Daarnaast peilt men naar de noodzakelijke vaardigheden om mee te draaien in een technologierijke omgeving en op de arbeidsmarkt. Ook in Vlaanderen werd geletterdheid onderzocht. Onze resultaten kunnen vergeleken worden met die van 26 landen. Een aantal PIAAC-gegevens laten ook vergelijking toe met het IALS-onderzoek uit 1997. Lees meer over het PIAAC-onderzoek op de website van de Universiteit Gent.

Geletterdheid bij jongeren

PISA is een driejaarlijks onderzoek (2000, 2003, 2006, 2009, 2012) naar de prestaties van 15-jarige leerlingen in 70 landen of grote regio’s, waaronder Vlaanderen. PISA houdt a.h.w. de vinger aan de pols over geletterdheid. PISA 2009 onderzocht ook de digitale leesvaardigheidscomponent. Voor het eerst kon er op basis van de PISA-data iets gezegd worden over hoe 15-jarigen omgaan met digitale informatie en digitale teksten.

PISA-onderzoek:

  • vergelijkt de prestaties van de Vlaamse leerlingen met die van leeftijdsgenoten in andere landen;
  • voorziet in internationale benchmarks;
  • geeft een zicht op de mate waarin de Vlaamse leerlingen voorbereid zijn op het leven na de schoolbanken. De resultaten zijn ook relevant in het kader van levenslang leren;
  • laat toe om de evolutie na te gaan van de prestaties voor leesvaardigheid, wiskundige geletterdheid en wetenschappelijke geletterdheid over de verschillende cycli heen.

Beleidsmakers op vlak van onderwijs en onderwijsverantwoordelijken kunnen van deze bevindingen gebruik maken om het Vlaamse onderwijs(beleid) te optimaliseren. De Vakgroep Onderwijskunde van de Universiteit Gent publiceert, i.s.m. het Ministerie van Onderwijs en Vorming, brochures die specifiek ingaan op de resultaten voor Vlaanderen. Lees hier meer

Van 2000 tot 2009 bleek Vlaanderen steeds opnieuw hoog te scoren in de internationale vergelijking. Alle reden dus om optimistisch te zijn voor de toekomst. Ware het niet dat er ook steeds weer wordt vastgesteld dat er een zeer grote kloof is tussen wie goed presteert en wie niet. Minister Smet reageerde in 2010 hierop als volgt: “De spreiding tussen de 5% best presterende leerlingen en de 5% slechtst presterende leerlingen is, voor wat betreft leesvaardigheid, vergelijkbaar met de andere OESO landen. Voor wat betreft wiskunde en wetenschappen is de spreiding wat groter dan in een gemiddeld OESO land. De reden voor die relatief grotere spreiding is dat onze zwakste groep erg laag zit. De reden is NIET dat onze kopgroep kleiner is of lager scoort dan in de andere landen. Eerder het tegendeel is waar. De invloed van de sociaal-economische status van de leerlingen op de prestatiematen is groter dan in een gemiddeld OESO-land. Dat is onveranderlijk zo sinds 2000. We weten uit heel veel wetenschappelijk onderzoek dat de enige manier om dat te verhelpen is om de leerlingen niet zo snel te differentiëren in ASO – TSO – BSO – KSO. De hervorming van het secundair onderwijs die op stapel staat moet hier soelaas bieden.” Lees hier meer.

In 2012 volgt minder goed nieuws. De prestaties van onze jongeren gaan erop achteruit. Voor cijfers verwijzen we naar de website van PISA.

De reacties van Minister Smet op PISA 2012 leest u hier.

Lees ook het artikel in Klasse hier.


Getuigenissen

De ambassadeurs van de centra voor basiseducatie vertellen over hun ervaringen met laaggeletterd zijn in onze samenleving. Zij tonen ook het belang en de effecten van bijleren. Voor portretten en getuigenissen van ambassadeurs verwijzen we naar de website van de basiseducatie. 


Naar een geletterde samenleving

In het voorjaar 2011 schreven een aantal partners hun gezamenlijke visie op geletterdheid in onze samenleving uit in de Platformtekst Geletterdheid. Deze partners waren: de stuurgroep volwassenenonderwijs, Divercity, de Pedagogische begeleidingsdiensten en VOCVO, Wablieft, Stichting Lezen, CTO, ACW, VSNG-LINC, Vlaams Netwerk van verenigingen waar armen het woord nemen en de Federatie Centra voor Basiseducatie. Deze Platformtekst Geletterdheid lag ter inspiratie voor bij de ontwikkeling van het Strategisch Plan Geletterdheid Verhogen 2012 – 2016. Hierbij waren de genoemde partners uit het veld ook betrokken. 

Uit de Platformtekst:

Het werken aan geletterdheid heeft nood aan drie strategieën. Deze zijn niet los van elkaar te zien: acties op één van de drie actieterreinen hebben steeds een positieve invloed op de andere terreinen.

Strategie 1: Naar een geletterde samenleving

De eerste strategie richt zich op de samenleving die preventief inzet op geletterdheid. In een geletterde maatschappij is geletterdheid een horizontaal beleidsthema. De overheid stoelt zijn beleid op wetenschappelijk onderzoek naar en expertiseontwikkeling rond de geletterdheidproblematiek. Daaruit volgen twee doelstellingen:

1. Geletterdheid is een beleidsthema dat verschillende beleidsdomeinen en beleidsniveaus verbindt.

2. Wetenschappelijk onderzoek flankeert de expertiseontwikkeling op het vlak van geletterdheid.

Daarnaast zet de samenleving via goed onderwijs in op de maximale ontwikkeling van geletterdheid en dit in de eerste plaats in het leerplichtonderwijs. Dit is preventief werken aan geletterdheid. Dit leidt tot doelstelling 3:

3. Goed onderwijs maximaliseert de geletterdheid van kinderen, jongeren en volwassenen.

Noodzakelijke informatie is bovendien voor iedereen duidelijk en toegankelijk. Het is belangrijk dat wordt nagegaan of noodzakelijke informatie door de beoogde doelgroepen daadwerkelijk ook ontvangen en begrepen wordt. Daaruit komt doelstelling 4 voort:

4. Noodzakelijke informatie is duidelijk en toegankelijk voor iedereen..

Strategie 2: Geletterdheid en levenslang en levensbreed leren

De tweede strategie linkt geletterdheid aan levenslang en levensbreed leren. Levenslang en levensbreed leren wordt gestimuleerd, herkend, erkend en gewaardeerd. Dit is zo voor formeel, niet-formeel en informeel leren. Geletterde mensen zijn de motor van het eigen leren. Dit betekent dat ze gevoelig zijn voor allerhande leerkansen. Leren komt zo dichterbij het leven, zowel in de feiten als in de beleving. Levenslang en levensbreed leren wordt, ontdaan van negatieve connotaties en een deficitbenadering, een positief en krachtig verhaal. Het volwassenenonderwijs zet in op competentiegericht leren. Daaruit volgt doelstelling 5:

5. De samenleving ontwikkelt en voedt een positief klimaat rond leren.

Geletterd zijn maakt leren gemakkelijker. Geletterdheid mag evenwel geen voorwaarde of drempel vormen bij het levenslang en levensbreed leren. Vorming en opleiding worden in alle mogelijke settings aangeboden. Lesgevers, instructeurs, vormingswerkers, … gaan gepast om met eventuele problemen qua geletterdheid zodat die geen obstakel vormen om een praktische, technische of beroepsopleiding tot een goed einde te brengen. Ondersteunend werken aan geletterdheid werkt zeker niet stigmatiserend. Daaruit volgt dan weer doelstelling 6:

6. Vormings- en opleidingsverstrekkers gaan gepast om met geletterdheid.

Strategie 3: Geletterdheid verhogen

De derde strategie grijpt direct in op het verhogen van de geletterdheid van individuen. Het Plan Geletterdheid gaat uit van het ‘zalmprincipe’. De structurele uitbouw van leerladders zorgt ervoor dat iedereen altijd de mogelijkheid heeft om een volgende stap te zetten in zijn eigen ontwikkeling, of dat nu in een educatieve, een professionele of een maatschappelijke context is. Het plan heeft prioritair aandacht voor de mensen die de meeste moeilijkheden en drempels ondervinden op het vlak van geletterdheid.

Het volwassenenonderwijs verhoogt de geletterdheid op maat van de cursist op de meest passende manier. Geletterdheid verhogen, vraagt een arsenaal aan methodieken, inhouden en flexibiliteit. Het kan gaan over kortdurende, functionele en zeer geïntegreerde individuele trajecten, maar evengoed over algemeen vormende trajecten of trajecten in groep. Geletterdheid verhogen vraagt samenwerking. Door inbedding in de relevante context worden drempels naar leren verlaagd. Het volwassenenonderwijs moet met andere woorden aanwezig kunnen zijn waar geletterdheid een rol speelt. Zo kunnen mensen die geconfronteerd worden met belemmeringen op het vlak van geletterdheid onmiddellijk ondersteund worden. Noden en tekorten worden omgezet in competenties zodat de geletterdheid van cursisten duurzaam verhoogt. Het verhogen van de geletterdheid versterkt de cursist in zijn persoonlijke ontwikkeling; dit moet gestimuleerd worden. Daaruit volgt ten slotte doelstelling 7:

7. Het volwassenenonderwijs verhoogt de geletterdheid door middel van aangepaste inhouden, methodieken en organisatievormen.

 

 

Logos stuurgroep