Geletterdheid verhogen in basiseducatie

 

INLEIDING

De 13 centra voor basiseducatie werken aan de verhoging van de geletterdheid in Vlaanderen. Ze ontwikkelen een uitgebreid open aanbod. Daarnaast zetten ze ook steeds meer in op samenwerking met partnerorganisaties. Zo wordt geletterdheidtraining op maat van de partnerorganisatie ontwikkeld en krijgt ze een functioneel karakter. U vindt hierover informatie op de website van de sector basiseducatie.

Het Strategisch Plan Geletterdheid Verhogen (2005-2011) van de Vlaamse Regering maakte van geletterdheid meer dan ooit een speerpunt voor gezamenlijk beleid in Vlaanderen. Het Plan Geletterdheid Verhogen initieerde een waaier aan acties op verschillende terreinen waar aan geletterdheidvaardigheden kan worden gewerkt.

O.a. werd netwerken tussen onderwijs, opleiding, werk en cultuur gestimuleerd. Zo gingen VDAB en CBE nauwer samenwerken, voor VVSG werden specifieke geletterdheidprogramma’s ontwikkeld, de methodiek van de G-coach zag het levenslicht, er werd werk gemaakt van mogelijkheden om aan geletterdheid op de werkvloer te werken en er was aandacht voor kansarme groepen in de vorm van samenwerking met de verenigingen waar armen het woord nemen.

Het Strategisch Plan Geletterdheid Verhogen (2012-2016) zet de genoemde ontwikkelingen verder en streeft naar verankering van samenwerkingsverbanden en methodieken van geïntegreerd werken aan geletterdheid. De basiseducatie blijft een belangrijke speler.

 

GEÏNTEGREERD WERKEN AAN GELETTERDHEID

De centra voor basiseducatie hebben i.s.m. partners hun aanpak van geletterdheid verder ontwikkeld in de looptijd van het Strategisch Plan Geletterdheid (2005 - 2011). Hierbij werd steeds opnieuw van bestaande deskundigheid gebruik gemaakt en werd de praktijkervaring d.m.v. proefprojecten uitgebreid.

Projecten resulteerden in visievorming, beschrijving van good practices, draaiboeken en stappenplannen, klaar voor verdere implementatie in de sector.
Werken aan geletterdheid wordt op maat ontwikkeld, ingebed en inhoudelijk geïntegreerd bij een partnerorganisatie in de context van onderwijs, welzijn, werk of cultuur. We geven hier een overzicht van diverse ontwikkelingen. 

 

Werken met ouders

De centra voor basiseducatie organiseren cursussen voor ouders, in hun open aanbod, maar meer nog in samenwerking met een partnerorganisatie. Vaak is dat een basisschool. De bedoeling is ouders te versterken en preventief te werken aan de geletterdheid van de kinderen. De positieve effecten van dit aanbod worden op verschillende vlakken gerealiseerd. In samenwerking met de stuurgroep volwassenenonderwijs hebben de centra voor basiseducatie hun visie op dit werk geëxpliciteerd. Lees hier meer.

In de loop van 2012 werkten de centra voor basiseducatie samen met de stuurgroep volwassenenonderwijs aan een leerplan voor de MO- opleiding Samen leven, Ouders en school.  Lees hier meer

 

Geletterdheid op de werkvloer

Tussen oktober 2009 en mei 2010 liepen er in Vlaanderen 11 proefprojecten voor Nederlandstalige werknemers, Geletterdheid op de werkvloer, kortweg GODW. Met VDAB als promotor en nauwe samenwerkingspartner en met de ondersteuning van Europese middelen ontwikkelden twee centra voor basiseducatie (Leuven-Hageland en Waas & Dender) een methodiek voor het individueel coachen van werknemers op hun eigen werkvloer, in hun bedrijf of organisatie. Deze aanpak leidt niet alleen tot onmiddellijk bruikbare resultaten op het werk, maar mikt er ook op de drempel tot leren te verlagen.

Lees meer:

A) Geletterdheid op de Werkvloer, Actiestrategieën en organisatiemodellen voor geletterdheidpraktijken op de werkvloer

Het Hoger Instituut voor de Arbeid kreeg van de overheid de opdracht om good practices rond geletterdheidtraining te detecteren en deze te vertalen in scenario's en beleidsaanbevelingen. Een brochure bundelt de resultaten van hun opdracht. Download hier de brochure "Geletterdheid op de werkvloer".

De overheid publiceerde in het kader van het Strategisch Plan Geletterdheid Verhogen ook de G-factor.

Enerzijds is er de informatiebrochure - De G-factor in uw bedrijf of organisatie. Geletterdheid op de werkvloer - die bedrijven methodes aanreikt om laaggeletterdheid op de werkvloer te detecteren en instrumenten aanbiedt om geletterdheid van werknemers te verhogen.
Download hier de brochure "De G-factor in uw bedrijf of organisatie". Anderzijds is er het online-instrument waarmee bedrijven de impact van geletterdheid op het eigen bedrijf kunnen onderzoeken. Lees hier meer over de G-factor, het online-instrument.

B) Toolbox Geletterdheid

In 2013 – 2015 werken diverse centra basiseducatie samen met VOCVO aan de ontwikkeling van de Toolbox Geletterdheid. Dit gebeurt in het kader van het ESF-innovatieproject Toolbox Geletterdheid dat afloopt in het voorjaar 2015. Dan zullen heel wat tools digitaal ter beschikking worden gesteld en via train-de-trainers worden ondersteund.

 

Geletterdheidtraining voor lokale besturen

De centra voor basiseducatie werkten 3 sporen voor vorming en opleiding uit voor personeel niveau E en D van lokale besturen.

1. Geïntegreerde opleiding voor technische vaardigheden
Technische opleidingen bewijzen meteen hun nut op de werkvloer. Maar een gebrek aan geletterdheid kan de deelnemers parten spelen. Het centrum voor basiseducatie kan laaggeletterde werknemers ondersteunen bij de technische opleiding zodat deze maximaal rendeert.
2. Thematisch aanbod op maat: de bouwstenen
De basiseducatie vertaalde zijn aanbod in bouwstenen, d.i. een thematische benadering van de noodzakelijke competenties op de werkvloer. In overleg bepalen lokaal bestuur en het plaatselijke centrum voor basiseducatie welke opleiding wordt uitgewerkt: welke (combinatie van) bouwstenen, maar ook de omvang van de opleiding of de spreiding in de tijd.
3. Open aanbod van de basiseducatie
Als werknemers ernstige geletterdheidproblemen ondervinden, zullen ze die in korte cursussen niet kunnen verhelpen. De tijd is daar te kort voor en het programma te beperkt. Dan biedt het open aanbod van de basiseducatie een oplossing. Daar kan ook aan beroepsgericht lezen, schrijven of rekenen worden gewerkt. Het lokaal bestuur treedt hier als werkgever bij voorkeur faciliterend op.

Lees meer: Basiseducatie voor lokale besturen. Geïntegreerde opleidingen voor werknemers op niveau E en D

Iedereen geletterd! Lokaal samenwerken voor geletterde mensen

Op initiatief van de overheid werd deze brochure samengesteld. Ze presenteert succesvolle vormen van samenwerking tussen gemeenten en OCMW’s, centra voor basiseducatie en welzijnsorganisaties in het verhogen van geletterdheid bij kansarme doelgroepen.
Download hier de brochure "Iedereen geletterd²!Iedereen geletterd²!".

 

Mensen in armoede

Het Plan Geletterdheid Verhogen van de Vlaamse Regering (2005 – 2011) gaf de basiseducatie de opdracht om te onderzoeken hoe méér (kans)armen kunnen bereikt worden met cursussen voor laaggeschoolde volwassenen. Het Netwerk tegen armoede van zijn kant kreeg de opdracht om na te gaan waarom er niet meer mensen in armoede deelnemen aan cursussen in de basiseducatie.

Op enkele overlegmomenten tussen beide sectoren werden de drempels naar de basiseducatie in kaart gebracht. Maar praten over drempels is onvoldoende en doet weinig recht aan heel wat goede wil, energie en projecten in Vlaanderen die tonen dat je samen ook heel wat drempels kunt overwinnen.

A) Doeboek

Op veel plaatsen in Vlaanderen houden centra voor basiseducatie en welzijnsorganisaties al langer contact. Regelmatig ontstaan daaruit allerlei initiatieven op vlak van kennismaking en worden cursussen op maat uitgewerkt.

In Oost-Vlaanderen gingen de centra voor basiseducatie en organisaties die werken met mensen in armoede met elkaar in dialoog over drempels en samenwerken. Dit initiatief werd gesteund door de Provincie Oost-Vlaanderen. De visie op samenwerken, enkele voorbeelden uit Oost-Vlaanderen en een stappenplan werden beschreven in het Doe-boek, Recht op leren daar gaan we voor! Dit werd voorgesteld op een ontmoetingsdag in Gent op 13 februari 2009.

Lees meer: 'Het recht op leren. Daar gaan we voor. Doeboek'

B) Leerkansen

In het kader van het Strategisch Plan Geletterdheid Verhogen (2012 – 2016) loopt het project Leerkansen. In 3 proefprojecten zetten centra voor basiseducatie een educatieve medewerker in die in een welzijnsschakel of een vereniging waar armen het woord nemen informele leerkansen onderzoekt en versterkt. Op die manier willen de betrokken organisaties informeel leren zichtbaar maken, versterken en zo mogelijk koppelen aan het werk van de basiseducatie. In het voorjaar 2015 mondt het project Leerkansen uit in een beschrijving van good practices en beleidsaanbevelingen.

 

Geletterdheidtraining in beroepsopleidingen

A) Rekenlabo - leerlabo

De sector basiseducatie werkt nauw samen met de VDAB. Zo zijn er o.a. de rekenlabo’s van de basiseducatie in de competentiecentra van de VDAB. Cursisten die er geletterdheidnoden ondervinden tijdens hun beroepsopleiding worden individueel ondersteund door een lesgever van de basiseducatie. De rekenlabo’s worden stilaan verder uitgebreid tot heuse leerlabo’s. Daar kunnen cursisten hun basisvaardigheden bijspijkeren, zowel op vlak van rekenen als op vlak van taal.
Een draaiboek voor het opzetten van een rekenlabo vind je op de DVD:
Wij rekenen op jou! Draaiboek Rekenlabo, 11 september 2008 (uitgegeven door Vocvo, DIVA en de VDAB)

B) G-coach

Op initiatief van de overheid werd het concept G-coach ontwikkeld. Hierbij wordt de geletterdheidtraining in de beroepsopleiding geïntegreerd. Het rapport 'De G-coach. Geïntegreerde geletterdheidstraining in beroepsopleidingen' doet verslag van de ontwikkeling van een didactisch concept voor geïntegreerde geletterdheidtrainingen in beroepsopleidingen. Download hier het rapport.

Tijdens de beroepsopleiding zorgen de instructeur en zijn G-coach voor een adequate aanpak en de begeleiding van de laaggeletterde cursist. Hoe je er best aan begint, de voorbereidende fase, de lessen en de uiteindelijke evaluatie vindt u terug in dit stappenplan.

C) Acht proefprojecten G-coach

In het schooljaar 2010-2011 zetten 8 centra voor basiseducatie een G-coach in bij een partnerorganisatie. Zij ontvingen hiervoor een extra budget van de Vlaamse overheid. Elk centrum voor basiseducatie rapporteerde aan de overheid over het eigen G-coach project. Op 8 juni 2012 werden de proefprojecten tijdens een informatiemoment toegelicht en verscheen het gezamenlijk rapport.

Kort overzicht van deze projecten:

1. Partner:CVO Sité Antwerpen

De G-coach werkt in laatste jaar van de opleiding, in de algemene vakken (PAV-uren) aan basisvaardigheden wiskunde, ICT en leervaardigheden.

2. Partner: vzw Jes Stadslabo

G-coach werkt aan de basisvaardigheden: wiskunde, ICT, lezen en schrijven.

3. CBE Antwerpen

G-coach in de beroepsopleiding Begeleider in de kinderopvang (Algemene vorming BSO3).

4. CBE Brusselleer

G-coach in de beroepsopleiding Kamermeisje (basisopleiding poetsen in combinatie met enkele keuken- en zaaltechnieken).

5. CBE Limburg Midden-Noord

G-coach in de opleiding in het werkervaringsproject vzw Open Atelier Noord-Limburg (industriële confectie, hout- en metaalbewerking, diverse montagewerkzaamheden).
De G-coach verhoogt geletterdheidscompetenties in functie van de opleiding en de arbeidsmarkt: lezen en schrijven, rekenen en ICT.

6. CBE Gent-Meetjesland-Leieland

G-coach in de vorming voor werknemers niveau D en E van de Stad Gent.
De G-coach observeert in de onthaalcursussen en de opleidingen 'Veiligheid op het werk' en bespreekt bevindingen met organisatoren en begeleiders in functie van meer zorg voor laaggeletterdheid.
Uitwerken van de bouwsteen Administratieve vaardigheden.

7. CBE Kortrijk-Roeselare

G-coach in de beroepsopleiding van het Competentiecentrum van VDAB in Midden-en Zuid-West-Vlaanderen.
De G-coach ondersteunt cursisten bij instuderen van plantenkennis, communicatieve vaardigheden, solliciteren, basisvaardigheden ICT.

8. CBE Kempen

G-coach in 5 technische opleidingen in de gevangenis van Hoogstraten (voorbereidend op de beroepsopleidingen door VDAB in Herentals). De G-coach werkt aan basisvaardigheden wiskunde in de vooropleidingen Metser, Stukadoor, Schilder, Elektrieker en aan basisvaardigheden ICT in de opleiding Automechanica.

9. CBE Leuven Hageland

“Bouwen aan geletterdheid” in de beroepsopleidingen van het competentiecentrum van VDAB in Haasrode.
De G-coach werkt aan rekenvaardigheden in de context van de beroepsopleidingen bouw en CV-sanitair. Ook taal en ICT kwamen aan bod, met anderstalige cursisten werd bijzonder geoefend op de Nederlandstalige benamingen van rekenkundige begrippen. Er werd overlegd met de NODO-instructeur.

10. CBE Halle-Vilvoorde

G-coach voor Wepplus-medewerkers in de kringloopwinkels van vzw Pluspunt, partner van het leerwerkbedrijf Halle-Vilvoorde.
De G-coach werkt aan basisvaardigheden wiskunde en taal in de werkcontext.